Artical - By Saran Rai / लेख — सरण राइ

(लघुसंस्मरण) जन्म गाउँ-- छिनामखु   सरण राई   १. स्कुले केटाकेटी जीवन २००४,चैतमा छिनामखुमा जन्मेकाे मैले आफ्नाे जन्म गाउँ भुल्ने कुरै भएन । आमाबुबाजस्तै हाे जन्मस्थल । ७५वर्ष अगाडिकाे त्याे समय आजभाेलिकाे जस्ताे थिएन नै । यातायात, सञ्चार, शिक्षा, बिजुली र स्वास्थ आदि सुबिधाकाे अभाव भएका सबै पहाडी क्षेत्र दुर्गम र विश्वबाट एक्लिएकाे थियाे । रेडियाे पनि नभएकाे त्याे बेला माेबाइल, टेलिभिजन , टेलिफाेन र इन्टरनेटकाे नाम पनि सुनिएकाे थिएन । गाउँ सुनसान भए पनि प्रकृतिकाे काखमा रहेकाेले स्वास्थप्रद थियाे । केही धनिमानी मानिसहरू बाहेक सबैकाे खुट्टामा जुत्ता हुँदैनथ्याे । खाली खुट्टा हुन्थे , हरिनाथले कुर्कुच्चा चिरिएकाे हुन्थ्याे । जुत्ता लगाउनेहरूले पनि स्थानीय सार्कीले बनाएका करूवा काँटी ठाेकिएकाे कडा जुत्ता लगाउथे । त्यस्ताे जुत्तालाई नरम बजाउन बाेसाे दलिरहन पर्थ्याे । केटाकेटीहरूले त झन् जुत्ता जुत्ता लगाउने कुरै थिएन । २००७सालपछि खुलेकाे गाउँकाे स्कुलमा पढ्ने हामी सबै खाली खुट्टा । त्यतिबेला मुलुकका ९५% मानिसहरू खाली खुट्टामा हुन्थे । त्यस‌ले उखान बनेकाे थियाे -- "जुत्ता ल...

  (लघुलेख) नेपाली किन गरिब छन् ? सरण राई   प्राकृतिक, वातावरणीय र जाँगरिलाे जनशक्ति हुँदाहुँदै पनि भूपरिवेस्टित देश नेपालका नेपालीहरू गरिब छन् ।सासकहरू भने धनि भएका र भईरहेका छन् । नेपालीहरू गरिब भईरहनु र निकट भविष्यमा पनि गरिब नै रहिरहने कारण के हाेला ? राणा शासन र पञ्चायती व्यवस्था कालका राज्य नीति जनउत्थानकाे पक्षमा थिएन । सर्वसाधारणकाे हित अनुकूल थिएन । २०४६ पछि पनि राज्य नीति जनउत्थानकारी हुन सकेकाे छैन । शासक रहेका दलहरू जहिल्यै पनि गुलाम प्रवृत्तिमा लिप्त रहे । विदेशीका हितअनुकल निर्देशित नीतिकै भरिया नै भई रहे । देश र जनताकाे पक्षमा कहिल्यै साेचेनन् । देशका लागि स्वावलम्बी नीति बनाई कार्यान्वयन गर्ने बारे ध्यान दिएनन् । राजनीति फाेहाेरी भयाे । देश र जनताकाे भलाईमा राजनीति प्रयाेग भएन । सर्वशक्तिमान राजनीतिकाे सदुपयाेग भएन । अब राजनीतिलाई फाेहाेर पारेर दुरुपयाेग गर्नेहरूका साथ सबैले कठाेर हुनुपर्ने बेला भएकाे छ । असल राजनीति र सहि राज्य नीतिले नै सबै नेपालीलाई धनि बनाई सुखी बनाउने छ । उन्मुक्तिकाे स्वास फेर्न नपाएका नेपालीहरू सुखी हुने छन् ।   २०८१/...